Basteira: Onomástica

Sala, Zas, Salamonde, Salouzáns

salouzans1
Un amable lector, deixou un comentario na entrada Seimeira, Salime. No seu comentario di que a raíz *sal podía ter relación coa raíz *sar, e ten toda a razón, efectivamente é un fenómeno coñecido a alternancia entre as consoantes líquidas /l/ e /r/ a final de palabra; e xa en artigos anteriores poñía exemplos de hidronimia con base *sar. Como ben se di, esa base aparece nos ríos Sar, Sor, no lugar Ambosores e un longo etcétera.

Mais aínda que a base *sal *salia dese, chegado o caso, ríos en Salas, hai toponimia homónima derivada dunha raíz ben diferente á base da que estábamos a falar. Esa toponimia ten a súa orixe no vocábulo gótico sala que Nieto Ballester, no seu Diccionario de Topónimos Españoles, relaciona con “caserío, quinta”. Para este autor, este topónimo é especialmente frecuente en Galicia, onde toma formas como Saavedra (sala vetera), Zas (que ten a súa orixe nun proceso de falsa corrección por ser área de ceceo) ou Sas . Mais o topónimo non é exclusivo de Galicia, é tamén frecuente, como relata Corominas no DCECH, na toponimia catalana, moito máis que na área aragonesa e moitísimo máis que na de Castela, malia termos alí un Salas de los Infantes. Corominas dubida se ese vocábulo chega directamente polo gótico ou se chega por medio do catalán ou do galo-románico, mais fai notar que a segunda posibilidade está avalada pola conservación do /l/ no portugués sala. En calquera caso menciona os Sáa como especialmente frecuentes na onomástica e toponimia portuguesa. Especialmente interesante é a cita que fai Corominas da frase: “todos son dunha sá” (camada, cuadrilla) que era como dicir dunha mesma casa soarega, e cita: “luego sembradura, siembra, hablando de las varias sementeras de un mismo año estos guisantes son da primeira sá sentido que recolle, tamén, a obra “Diccionario de Diccionarios”; concretamente os de Elixio Rivas, Eladio Rodríguez  e Franco Grande.

Cabeza tamén dálle a sala o significado de “casa dunha soa habitación ou habitáculo pechado con paredes” e tamén aporta topónimos europeos do mesmo significado. Este autor, pensa que este tipo de topónimos deben facer referencia a grandes granxas agrícolas do período suevo, así As Saíñas serían granxas de dimensións máis reducidas. Concepción, no caso asturiano, opina que estes lugares, no caso de que non veñan da mencionada base hidronímica, designarían lugares habitados, máis ben chans, con algún tipo de explotación agrícola sobre o leito dun río, tal vez aplicado a un casarío ou finca orixinaria. Seguindo coas posibles variantes na toponimia que teñen a primeira parte en sala, atopamos varios pobos que non teñen que ver con ningún dos supostos anteriores, así, dun nome gótico Salamirus (composto polo gótico *sal(a)- “sala, corte” e –mirus do gótico mêreis, “famoso”); temos os topónimos Salamir en Asturias, ou os galegos Saamil, Samil. Dun presunto Salamundus teríamos Salamonde, o problema é que ese Salamundus non está documentado como antropónimo; podería ser Sallamonde para explicar que se manteña o /l/ intervocálico, mais entón teríamos o problema de Samonde, que Piel fai derivar do mesmo posible Salamundus. O profesor portugués Almeida, di o seguinte sobre isto:

“… Salamundus… explicando o -l- pela influencia do hipocorismo Sallo, com geminação regular do -l-. Não se compreende Piel: se o elemento deixou de funcionar en hipocorístico ou vocábulo simples (sua raíz, afinal), como é que o –l-, geminado, continuava a sê-lo?. A questão é muito outra: a origen deste topónimo não está em tal n. pessoal, mas en Sendamundus ou Sonamundus … Baste-nos atender à documentação do caso do c. Vieira: do séc. XI para o XII, Sendamondi = 1220 Sanamundi = 1258 Senamundi = 1400 Sanamundi = 1528 Sallamonde (com –ll- por –l-)”.

Por último, dun nome latino Avitus, que cita Boullón Agrelo no seu libro Antroponimia Medieval Galega, temos un Avitianus moi estendido na península, e que na súa forma Sala Auizanis dará nome a un lugar do concello de A Estrada, Salouzáns.

Non din atopado o significado de “prado” para sala ao que se refire o amable lector. De calquera xeito, quen queira un extenso estudo sobre o tema do topónimo en sala, ten un excelente artigo nunha páxina que me tomo a liberdade de enlazar Fror na area

  • Mui interessante. De todos os jeitos, acho que ZAS nom tem a ver com esta série toponimica, pois son avondosíssimas as atestaçons documentais “S(s)at” e “S(s)az” que, em minha opiniom, fam mais provável remontá-lo para umha forma fitonímica como SALICE(M), como o castelhano dialectal “saz” precissamente.
    Parabéns polo trabalho.

  • Sobre “sala” como terreo de labor: “Quanto a SAAVEDRA, só podemos informar da origem do sobrenome ou nome de família, nom dos aspectos genealógicos, que nom som da nossa competência. É um nome híbrido, céltico-latino. O primeiro membro, SALA (segundo A longo) era “sementeira” em céltico antigo. Em geral as SÁS galego-portuguesas e SALAS castelhanas, catalãs e bascas teem esse significado, nunca o arquitectónico que se lhes atribuía. -VEDRA é o latim VETERA “velha”. Pois que SÁ, além de “sementeira”, também significa “geraçom” (ainda é apelativo nas Rias Baixas), o significado global no sobrenome pode cifrar-se como “geraçom velha, anterior”. ”

    Un saúdo

Podes seguir os comentarios a través de RSS 2.0

Trackbacks / Pingbacks